Một người bạn chuẩn bị làm đám cưới cho con. Chị lo hết: đặt cỗ, mời khách, giữ danh sách, trông coi sân khấu. Có người trong nhà ngỏ ý phụ. Chị giao cho họ một việc — trông chừng chỗ để giày dép. Đến hôm ấy, khách tới đông, dép xếp lộn xộn, không ai quản. Chị vừa tiếp khách vừa cúi xuống sắp lại, trong lòng bực: “Nhờ vả mà cũng chẳng xong.”
Việc chị nhờ không sai người. Cái chưa ổn nằm ở chỗ khác: chị nhờ nửa vời, và không tin để người ta làm trọn.
Nhờ vả là một kỹ năng, không phải một câu nói
Người ta thường nghĩ nhờ vả là chỉ cần mở lời: “Cậu giúp mình việc này nhé.” Nhưng một lời nhờ có chất lượng gồm ba phần, và thiếu phần nào thì việc cũng dễ hụt:
- Đúng người. Người có thời gian, có khả năng, và có chút quan tâm tới việc ấy. Nhờ người quá bận, hoặc người không hợp việc, là tự tạo thất bại.
- Đủ thông tin. Việc ấy là gì, cần xong khi nào, thế nào là “được”. Không có phần này, người nhận việc phải đoán, và đoán thường lệch.
- Phần tự quyết. Quyền quyết định trong phạm vi việc ấy. Không có nó, người nhận việc chỉ là cái máy chờ lệnh, và cái máy thì hay kẹt.
Nhờ nửa vời thì hụt việc
Trong câu chuyện trên, chị đã có người — nhưng chị nói một nửa. “Trông chừng chỗ để giày dép” không nói rõ: dép của khách xếp ở đâu, khi chật thì xử thế nào, ai được phép nhờ người khác phụ. Người nhận việc đứng đó mà không biết đường xử. Chị cũng không trao quyền: chị vẫn coi việc ấy là của mình, nên việc nhỏ xảy ra là chị tự lao vào sửa.
Kết quả là cả hai bên đều mệt. Người được nhờ thấy mình không được tin; người nhờ thấy nhờ vả chẳng bõ.
Nhờ đúng cách thì nhẹ cả hai
Một lời nhờ đủ ý khi trả lời được bốn câu hỏi người nhận việc đang có trong đầu: Việc gì? Xong khi nào? Thế nào là tốt? Tôi được quyết tới đâu?
- “Nhờ cậu đứng ở cửa sảnh trông phần giày dép cho khách, từ lúc khách bắt đầu tới đến khi tan tiệc. Cậu tự sắp thế nào cho gọn cũng được, cần thêm người thì gọi chị ở bàn tiếp khách.”
- “Nhờ anh kiểm tra danh sách mời giúp em, sáng nay. Có chỗ nào em ghi sót thì anh cứ sửa luôn rồi nhắn em.”
- “Việc này nhờ em lo trọn nhé. Cần gì thì nói, mà quyết định thì em tự làm, đừng đợi anh.”
Điểm chung: việc được nhờ có ranh giới rõ, và người nhận có một khoảng tự do trong ranh giới ấy.
Nhờ đúng người, nhưng cũng phải chịu để người ta làm khác mình
Phần khó nhất của nhờ vả không nằm ở khâu nói, mà ở khâu sau đó: để yên. Người được nhờ sẽ làm theo cách của họ, và cách ấy có thể không giống cách ta hình dung. Nếu cứ nhảy vào chỉnh từng bước, ta vừa lấy lại việc mình vừa nhờ, vừa khiến người ta mất hứng.
Ở đây có một ranh giới cần phân biệt: khác cách làm và lệch kết quả. Khác cách làm thì nên để yên. Chỉ khi kết quả lệch khỏi điều đã nói rõ, ta mới góp — và góp bằng cách nói về kết quả, không phải về cách.
Một lần thử
Lần tới khi định nhờ ai, hãy tự trả lời bốn câu hỏi trên trước khi mở lời, và thử thêm một câu trao quyền ở cuối. Bạn có thể nhận ra: việc khó không phải là nhờ đúng người, mà là tin để họ làm cho trọn.
Câu hỏi mang theo
Nhớ một việc bạn từng nhờ mà không xong. Nếu nhìn lại, chỗ hụt nằm ở phần nào — chọn người, nói thông tin, hay trao quyền?
Đọc thêm Bàn giao để người sau dễ làm và Ghi cách dùng cho người sau.