Anh Hùng có một cuốn sổ ghi những việc sẽ làm “khi nào ổn đã”. Khi đủ tiền mua nhà, khi công việc không còn bận, khi con vào lớp chọn, khi có hai tuần nghỉ thật sự. Mỗi dòng đều hợp lý, và mỗi dòng đều lùi lại thêm một nhịp khi kế hoạch trước vừa xong. Một buổi tối, anh nhận ra mình đã ghi thêm mười một chữ “khi nào” trong hai năm mà chưa xóa dòng nào.
Câu hỏi hạnh phúc cần bao nhiêu điều kiện thường không được đặt ra một cách trực tiếp. Người ta chỉ thấy mình đang chờ, và niềm vui của hiện tại bị treo cho một ngày chưa đến.
Điều kiện thật và điều kiện làm nền
Điều kiện có vai trò thật của nó. Không có cơm no, chỗ ở an toàn và một sức khỏe tối thiểu, lời khuyên hãy vui lên trở nên xa cách. Cần phân biệt rõ điều kiện sinh tồn với điều kiện trang trí: một chỗ ở vừa đủ khác với một ngôi nhà phải hơn nhà hàng xóm; một công việc nuôi sống mình khác với một chức danh không ai chê.
Vấn đề không nằm ở chỗ có điều kiện, mà ở chỗ danh sách điều kiện dần dài ra theo thói quen so sánh. Hôm qua đủ, hôm nay chưa đủ vì người bên cạnh vừa mua thứ mới. Khi mỗi một điều kiện mới được thêm vào, hạnh phúc bị đẩy thêm một bước về phía trước, và ta chạy theo mãi mà không rõ đích ở đâu.
Có một cách thử đơn giản: viết ra điều mình đang chờ, rồi hỏi “nếu có thứ ấy ngay sáng mai, cuộc sống đổi ở điểm nào cụ thể?” Với nhiều người, câu trả lời ngắn hơn danh sách nhiều. Điều đó không phủ nhận giá trị của thứ ấy; nó chỉ cho thấy thứ ấy không phải chỗ đứng của niềm vui.
Khi điều kiện biến thành cái cớ
Chờ đợi cũng có mặt an ủi: nó cho phép ta chưa phải đối mặt với cái đang vỡ hoặc đang chán. Nói “đợi xong dự án rồi hãy nghỉ ngơi” thường dễ hơn nói “công việc này đang lấy của mình quá nhiều”. Khi điều kiện được đặt ra đủ xa, ta khỏi phải nhìn lại xem mình đang sống thế nào.
Nhưng chờ cũng có giá. Những ngày trong lúc chờ không phải ngày tạm. Con cái lớn lên trong khoảng thời gian ta bảo hãy đợi. Sức khỏe hao dần trong những đêm ta định sẽ ngủ sớm từ tháng sau. Sự trì hoãn được đóng gói bằng kế hoạch hợp lý vẫn là trì hoãn.
Đời sống không chờ danh sách của ta xếp xong. Nó trôi qua ngay trong lúc ta đang chuẩn bị, và thường thì phần đang trôi ấy chính là phần có nhiều niềm vui nhất: buổi sáng chưa vội, đứa trẻ đang kể chuyện, một cuộc gọi bất chợt từ người bạn cũ.
Rút ngắn khoảng cách giữa hôm nay và điều đang chờ
Không phải bỏ hết kế hoạch để sống theo hứng. Có thể làm điều ngược lại: đưa một phần của điều đang chờ về hôm nay, ở mức nhỏ hơn. Chưa mua được nhà thì làm cho góc mình đang ở dễ chịu thêm. Chưa có hai tuần nghỉ thì giữ trọn một chủ nhật không việc công. Chưa đủ tiền đi xa thì đi bộ một buổi ở nơi chưa từng đến trong thành phố.
Khi điều kiện nhỏ được chạm tới, ta có dữ kiện thật để xét điều kiện lớn thay vì hình dung. Biết mình vui với một buổi tối rảnh, ta cũng bớt phải đặt cược cả năm vào một chuyến đi mơ ước.
Sống mà không treo niềm vui ở một ngày xa là một cách giữ sức cho hiện tại. Điều kiện vẫn nên có, nhưng nên ở đúng chỗ: phương tiện để sống tốt hơn, chứ không phải điều khoản để được phép sống.
“Điều kiện giúp đời sống dễ chịu; nó không trao cho ta niềm vui. Niềm vui hình thành trong cách ta dùng những ngày đang có.”
Hôm nay, chọn một dòng trong danh sách “khi nào” và rút nó về mức làm được trong tuần này. Ghi rõ ngày thử, và sau đó chỉ hỏi một câu: trong lúc làm điều nhỏ ấy, mình có thực sự sống không, hay vẫn đang đợi?
Đọc thêm Biết đủ giữa một đời nhiều hơn và Không cần vội để sống có ích. Nếu đang nói về một nơi chốn, chương Đủ đầy trong một đời sống gần gũi mở thêm một câu hỏi về điều kiện của nơi mình ở.