Quán niệm về bốn ân

Sáng sớm, người bán hàng đặt bó rau lên cân rồi nhặt giúp ta mấy chiếc lá úa. Về nhà, rửa rau dưới vòi nước, ta chợt nhớ đến đôi bàn tay ấy. Bữa cơm còn chưa nấu mà đã có bao người góp sức: người gieo trồng, người chở hàng lúc trời tối, người bán ở góc chợ quen. Thường ngày ta chỉ thấy món rau mình vừa mua. Hôm nay, nhìn lâu hơn một chút, ta thấy cả những người đã giúp nó có mặt trong căn bếp.

Quán niệm về ân có thể bắt đầu từ một sự nhận ra như vậy. Quán niệm là dành sự chú ý để nhìn lại và suy ngẫm. Khi nhớ đến điều mình đã nhận, ta có cơ hội bước ra khỏi cảm giác rằng mọi việc đều do một mình mình gánh vác.

Nhớ những nguồn nâng đỡ gần xa

Bốn ân được trình bày theo những cách phân nhóm khác nhau trong truyền thống Phật giáo. Bài viết này dùng cách gọi: ân cha mẹ, ân Tam bảo, ân quốc gia xã hội và ân chúng sinh. Có cách giảng nhấn mạnh riêng ân thầy bạn, đồng thời nhìn ân xã hội trong quan hệ với muôn loài và môi trường; có thể tham khảo bài Đền ơn đáp nghĩa trên báo Giác Ngộ. Những gợi ý dưới đây là cách thực tập trong đời thường.

Ân cha mẹ gợi nhớ đến nguồn sinh thành và sự dưỡng dục. Ta có thể nhớ một lần được chăm khi ốm, một bữa ăn ai đó để dành, một người đã kiên nhẫn dạy mình điều rất nhỏ. Trong sự nhớ ấy cũng có chỗ cho ông bà, cha mẹ nuôi hoặc người thực sự đã chăm sóc ta. Mỗi gia đình có câu chuyện riêng; hãy bắt đầu từ một điều lành mình có thể nhận ra, dù ít ỏi.

Ân Tam bảo hướng về Phật, Pháp và Tăng: Đức Phật, giáo pháp và Tăng đoàn. Với người học Phật, đây là nguồn nương tựa trên đường tu học. Trong đời sống, ta có thể nhớ vị thầy đã giảng một điều giúp mình bớt cố chấp, hoặc người bạn cùng thực tập đã nhắc mình giữ lời nói hiền hòa. Đáp lại nguồn nâng đỡ ấy có thể là đem điều đã học vào một cuộc trò chuyện khó.

Ân quốc gia xã hội mở cái nhìn ra khỏi căn nhà. Đường đi, trường học, nguồn nước và những công việc phục vụ đời sống đều có công sức của nhiều thế hệ. Ta hiếm khi biết tên người sửa đoạn đường mình đi qua mỗi sáng. Nhưng ta có thể trân trọng phần việc của họ bằng cách giữ gìn nơi chung và làm phần việc của mình cho chu đáo.

Ân chúng sinh nhắc ta nhớ đến những sự sống cùng hiện diện và nâng đỡ nhau. Từ đó, việc quán niệm có thể mở rộng đến các điều kiện tự nhiên nuôi sự sống: đất, nước, cây cối. Một bữa ăn dùng vừa đủ, một lần tránh làm hại con vật nhỏ, hay sự chăm chút cho nguồn nước quanh nhà đều là những cách đáp lại gần gũi.

Để lòng biết ơn có sự chân thật

Có ngày nghĩ về cha mẹ, ta thấy thương. Có ngày lại thấy buồn vì một chuyện cũ. Hai cảm nhận ấy có thể cùng tồn tại. Việc nhớ ơn không đòi ta phải gọi một tổn thương là điều tốt, cũng không buộc ta nhận lời mọi yêu cầu từ người từng giúp mình. Ta vẫn có thể giữ giới hạn cần thiết và trân trọng phần chăm sóc thật sự đã nhận được.

Khi chưa cảm thấy biết ơn, hãy thử dừng ở sự ghi nhận: hôm nay có người mang thư đến đúng địa chỉ, có đồng nghiệp giúp kiểm tra một việc, có người chờ ta nói hết câu. Chưa cần làm lòng mình ấm lên theo ý muốn. Một sự thật được nhìn thấy rõ đã là khởi đầu vừa sức.

Sự ghi nhận ấy cũng giúp lời cảm ơn cụ thể hơn. Thay vì chỉ nói cảm ơn theo thói quen, ta có thể nói rằng nhờ người kia chỉ dẫn, mình đã bớt lúng túng trong ngày đầu làm việc. Người nghe biết phần đóng góp của họ đã đến được với ai.

Một phút nhớ, một việc đáp lại

Trước một bữa ăn hôm nay, thử ngồi yên một lát và nhớ đến bốn nguồn nâng đỡ. Với mỗi nguồn, chọn một hình ảnh cụ thể: người nuôi dưỡng mình, một lời dạy đã giúp ích, người làm công việc chung, một sự sống quanh nhà.

Sau đó, chọn một việc mình có thể làm trong ngày. Có thể hỏi thăm người từng chăm sóc, thực hành một điều đã học, thu dọn chỗ ngồi chung hoặc lấy phần ăn vừa đủ. Đừng nhận quá nhiều việc chỉ vì muốn đáp đền cho trọn. Một việc được làm đến nơi đã đưa lòng biết ơn vào đời sống.

Bó rau buổi sáng rồi sẽ thành bát canh trên bàn. Khi dùng bữa, ta có thể nhớ thêm một chút về con đường nó đã đi qua. Từ điều được nhận ra ấy, cách ta ăn, cách ta mua và cách ta đối đãi với người khác có thể dần trở nên ân cần hơn.