Buổi triển lãm cộng đồng khép lại thành công ngoài mong đợi. Giữa tiếng vỗ tay tán thưởng và những lời chúc tụng của quan khách, người ta thấy một thành viên ban tổ chức vội vã nhắc lại từng khâu mình đã đứng mũi chịu sào, sợ rằng đám đông sẽ quên mất ai là người khởi xướng. Ở một góc khuất gần lối ra, người phụ trách kỹ thuật và điều phối chung chỉ mỉm cười nhẹ, lặng lẽ thu dọn từng sợi dây cáp và xếp lại những chiếc ghế ngay ngắn.

Ánh mắt người thứ hai toát lên một sự nhẹ nhõm hiếm thấy. Với anh, niềm vui lớn nhất là buổi triển lãm đã diễn ra trọn vẹn và mang lại điều lành cho người tham dự. Khi một công việc tốt đẹp đã thành hình, việc ai được xướng tên to hơn bỗng trở thành một điều thứ yếu.

Cái bẫy của tâm chiếm hữu thành quả

Trong bất kỳ công việc chung nào, mầm mống bất hòa thường hiếm khi nảy sinh từ sự khác biệt chuyên môn, mà phần lớn bắt nguồn từ nhu cầu giành giật công lao. Cái tôi bên trong ta luôn mang nỗi sợ hãi mơ hồ: sợ bị lãng quên, sợ sự cố gắng của mình không được định giá tương xứng, sợ người khác “hưởng sái” phần mình đã đổ mồ hôi gầy dựng.

Chính nỗi sợ ấy biến việc hợp tác từ một nỗ lực hòa điệu thành một cuộc đua ngầm về sự ghi danh. Ta bắt đầu so đo từng dòng tên trên bản báo cáo, đong đếm từng lời khen ngợi trong cuộc họp tổng kết. Nhưng khi một người quá nỗ lực chứng minh “đây là công của tôi”, người ấy vô tình đẩy những người cùng thuyền vào thế bị phủ nhận, khiến sự gắn kết vốn có dần rạn nứt từ bên trong.

“Công thành nhi phất cư”

Trong Đạo Đức Kinh chương 2, Lão Tử từng đúc kết một triết lý hành động vượt thời gian:

“Vi nhi bất thị, công thành nhi phất cư. Hầu duy phất cư, thị dĩ bất khứ.” (Làm mà không cậy công, việc thành mà không nhận là của riêng mình. Chính vì không nhận riêng, nên công lao ấy mới còn mãi).

Không giữ công không có nghĩa là buông xuôi trách nhiệm hay phủ nhận giá trị của sự nỗ lực. Đó là nhận thức sáng rõ rằng: một thành quả lớn không bao giờ là tác phẩm đơn độc của một cá nhân. Nó là sự hội tụ của muôn vàn nhân duyên — từ sự góp sức của đồng sự, sự ủng hộ của hoàn cảnh, cho đến cả những điều kiện vô danh mà ta không thể tự mình kiểm soát.

Người thấu hiểu đạo sống hành động như nước chảy: nuôi dưỡng muôn loài, mang lại sự tươi mát cho khắp nơi nhưng không đòi hỏi phải được khắc tên lên từng ngọn cỏ. Họ dồn hết tâm lực vào quá trình làm việc, nhưng khi việc đã hoàn tất, họ biết buông tay để thành quả ấy thuộc về đời sống chung.

Chính khi không bám víu vào sự tán thưởng hay bảng vàng ghi danh, ta mới thật sự được tự do. Công lao không cần ta phải gồng mình giữ chặt; điều gì chân thật đã trao đi sẽ tự khắc lắng đọng thành sự tin cậy bền bỉ trong lòng người khác.

Đọc thêm Có mặt không phải luôn sẵn sàng.