Nhóm cư dân muốn làm lại góc đọc sách ở tầng trệt. Một bên mong có bàn dài để trẻ cùng học; bên kia muốn giữ chỗ yên cho người lớn ngồi đọc. Mỗi lần họp, hai bản phác thảo lại được đặt lên bàn và cuộc nói chuyện quay về điểm cũ. Trong lúc chưa ai đồng ý với ai, những cuốn sách hỏng gáy vẫn nằm nguyên một đống.
Có thể cách bố trí cả căn phòng còn cần thời gian. Nhưng việc nào thực sự phải đợi quyết định ấy, và việc nào đã có đủ lý do để cùng bắt đầu? Đó là câu hỏi bài này mang đến khi đọc quẻ Khuê.
Lời quẻ trong hoàn cảnh trái hướng
Khuê là quẻ 38, Đoài dưới, Ly trên. Lời quẻ viết: “睽：小事吉”, Hán Việt: “Khuê: tiểu sự cát”; bài tự dịch: trong cảnh Khuê, việc nhỏ tốt lành. Lời Tượng có câu “君子以同而異”, Hán Việt: “Quân tử dĩ đồng nhi dị”; bài diễn nghĩa: người quân tử cùng chung mà vẫn giữ sự khác biệt. Nguồn: Chu Dịch, quẻ Khuê.
Từ hai câu ấy, bài gợi cách xem lại phạm vi hợp tác khi ý hướng chưa trùng nhau. Câu chuyện góc đọc sách là liên hệ hiện đại. Ta dùng văn bản để đặt câu hỏi, không xem chữ “cát” là sự bảo đảm rằng một việc nhỏ bất kỳ sẽ thành công.
Tìm phần chung bằng việc hỏi cụ thể
Hai bên có thể cùng muốn sách được giữ sạch và có người sử dụng. Tuy vậy, đừng vội coi đây là điều đã được thống nhất chỉ vì nghe có vẻ hiển nhiên. Cần hỏi mỗi người đang mong góc đọc phục vụ ai, thời gian nào và với điều kiện gì.
Người muốn bàn học có thể lo trẻ thiếu chỗ làm bài. Người muốn khoảng yên có thể lo tiếng ồn ảnh hưởng những người ngồi lâu. Khi nhu cầu được nói rõ, nhóm có thể nhìn ra một số cách thử: chia giờ, bố trí hai khu hoặc hỏi thêm người sẽ sử dụng.
Chưa cần chọn ngay một phương án lớn. Trước mắt, họ kiểm tra số sách còn dùng được, số kệ đang có và khoảng trống thực tế. Những thông tin ấy có ích cho cả hai bản thiết kế. Cùng thu thập dữ kiện cũng là một cách làm việc chung.
Việc nhỏ cần có điểm kết thúc
Nhóm chọn một buổi sáng để phân loại sách: cuốn còn tốt, cuốn cần sửa, cuốn cần hỏi chủ trước khi chuyển đi. Họ thống nhất chưa tự ý bỏ sách và chưa di chuyển những món đồ thuộc phần bố trí đang tranh luận.
Một người chuẩn bị nhãn, một người ghi danh sách, hai người phụ trách lau kệ. Buổi làm kết thúc sau thời gian đã hẹn, với kết quả có thể nhìn thấy. Công việc đủ nhỏ để hoàn thành mà không đòi bên nào phải chấp nhận trước phương án căn phòng của bên kia.
Đó là điểm cần giữ khi chọn việc chung. Nếu tên gọi là “dọn tạm” nhưng thực tế đã đặt chiếc bàn lớn chiếm hết chỗ, việc nhỏ đã âm thầm quyết định việc lớn. Sự hợp tác có thể mất lòng tin ngay từ bước đầu nếu phạm vi không được nói thật.
Để khác biệt tiếp tục có tiếng nói
Sau buổi phân loại, hai bên vẫn có quyền giữ ý kiến về cách dùng căn phòng. Không ai nên dùng sự tham gia của người khác để tuyên bố họ đã ủng hộ toàn bộ kế hoạch. Một thỏa thuận ở phần này không tự động trở thành đồng ý ở mọi phần.
Khi mở lại cuộc bàn bạc, nhóm có thể dựa vào thông tin vừa ghi: bao nhiêu sách cần kệ, bao nhiêu người có nhu cầu, giờ nào dễ trùng. Những câu hỏi mới cụ thể hơn tranh luận ban đầu về ai hiểu đời sống cư dân hơn.
Một buổi làm chung cũng cho họ biết cách phối hợp có thuận không. Có người giỏi ghi chép, có người khéo sửa sách. Nhận ra khả năng của nhau có thể giúp cuộc đối thoại bớt đóng kín, nhưng không bắt buộc phải xóa mọi bất đồng.
Khi nào cần dừng để làm rõ?
Nếu chưa có sự cho phép dùng không gian hoặc chưa biết đồ thuộc về ai, việc phù hợp có thể là hỏi người chịu trách nhiệm trước. Nếu một bên liên tục phá thỏa thuận, cần xử lý điều đó thay vì cứ tìm thêm việc nhỏ để giữ hòa khí.
Tương tự, chia việc không được trở thành cách dồn phần nặng cho người ít tiếng nói. Thử hỏi ai phải bỏ thời gian, ai quyết định và ai được dùng kết quả. Một phạm vi nhỏ vẫn có thể thiếu công bằng nếu những câu hỏi này bị bỏ qua.
Hôm nay, với một việc chung đang bế tắc, hãy ghi phần chưa thống nhất và một việc độc lập có thể đề nghị cùng làm. Nêu rõ ai tham gia, điều gì được phép thay đổi và lúc nào xem lại. Có thể bước đầu chỉ là ngồi đếm số sách còn tốt; từ đó, cuộc bàn bạc có thêm một nền thực tế để tiếp tục.
Đọc thêm Quẻ Khuê: khác biệt mà còn gặp nhau để trở về bài nền trong loạt 64 quẻ.