Sau khi nói về việc bớt nuôi lòng tranh, chương 4 đưa ta đến một hình ảnh lặng hơn: Đạo như một cái vực sâu, dường như trống mà dùng mãi không cạn. Lão Tử không cố định nghĩa Đạo. Ông gợi ra một nguồn gốc âm thầm, có trước những tên gọi và khuôn mẫu ta thường dựa vào.

Bản tiếng Hán

道沖而用之或不盈。淵兮似萬物之宗。挫其銳，解其紛，和其光，同其塵。湛兮似或存。吾不知誰之子，象帝之先。

Dịch tiếng Việt dễ hiểu

Đạo thì rỗng sâu, dùng mãi dường như không đầy. Nó tựa cội nguồn của vạn vật. Nó làm dịu cái sắc, gỡ điều rối, hòa ánh sáng của mình vào bụi đời. Lặng sâu như thể vẫn luôn có đó. Tôi không biết nó là con của ai; dường như có trước cả điều tối cao được gọi tên.

Cái rỗng tạo nên chỗ dùng

Ta thường sợ sự rỗng: lịch rỗng, ý tưởng chưa có, căn phòng im, lòng mình chưa biết phải nói gì. Nhưng chiếc bình chứa được nước chính nhờ khoảng không bên trong. Một căn nhà ở được vì có khoảng trống để người đi lại. Rỗng không luôn không phải vô ích; nó là điều kiện để cái khác có chỗ xuất hiện.

Trong đời sống, đôi khi cái sắc của ta là lời nói quá nhanh; điều rối là những suy nghĩ chồng lên nhau; ánh sáng quá mạnh là nhu cầu phải nổi bật. Hình ảnh “hòa ánh sáng, cùng bụi” nhắc ta không cần lúc nào cũng phô hết sự đúng đắn của mình. Biết dịu lại không làm giá trị của ta mất đi.

“Có những điều giữ được sức sống chính vì không bị nắm chặt thành một hình dạng.”

Một việc nhỏ hôm nay

Hãy để trống một ô trong lịch, một ngăn bàn, hoặc một đoạn im lặng trong cuộc trò chuyện. Đừng vội lấp nó. Quan sát xem khi có một chút chỗ trống, điều gì trong mình được thở hơn.

Bài học rút ra