Đang rửa bát, bạn nghe phảng phất mùi nước rửa chén mà bà ngoại từng dùng. Thế là chú ý rời khỏi đôi tay ướt, trôi về căn bếp cũ ba chục năm trước. Khi trở lại, bồn bát vẫn còn nguyên, nước đã nguội, và bạn không nhớ mình đã rửa được mấy chiếc. Một chút thời gian đã đi qua mà bạn không hề có mặt trong đó.
Ký ức kéo chú ý đi bằng những sợi dây rất nhỏ: một mùi, một câu nói, một cái tên, một âm thanh. Thực hành hôm nay không nhằm xua ký ức đi, mà chỉ để nhận ra mình đã bị kéo, và biết đường quay về.
Thời lượng và thời điểm
- Thời lượng: 10 đến 15 phút, làm cùng một việc thường ngày.
- Thời điểm: một việc quen tay vào lúc tương đối yên — rửa bát, tưới cây, phơi đồ, đi bộ từ bãi xe về nhà.
- Chuẩn bị: không cần gì đặc biệt. Nếu có, để sẵn một mẩu giấy và cây bút gần đó, dùng khi một ký ức cần được “gửi tạm” để xử lý sau.
Các bước thực hành
- Chọn một việc có điểm cuối rõ. Ví dụ: “Rửa hết chỗ bát này và lau khô tay là xong.” Biết rõ đích đến giúp bạn dễ nhận ra lúc mình đã đi lạc.
- Bắt đầu bằng việc chạm vào vật thật. Cảm nhận nước, bọt, sức nặng của chiếc bát trong tay. Đây là điểm tựa để quay về.
- Khi nhận ra mình đang nhớ, đừng giật mình. Thầm gọi một tên ngắn: “đang nhớ”, “chuyện cũ”, “câu chuyện của bà”. Gọi tên là một cách ghi nhận, không phải một lệnh cấm.
- Thở một hơi và chạm lại vào hiện tại. Một hơi thở tự nhiên, rồi cảm nhận bàn tay hoặc dòng nước trước mặt. Không cần đẩy ký ức đi; chỉ cần để hiện tại trở lại có mặt bên cạnh nó.
- Nếu ký ức đòi được xử lý, hãy ghi lại. Có những ký ức mang theo một việc chưa làm — “à, mình chưa gọi cho chị”. Viết vội một dòng xuống mẩu giấy để cất tạm, rồi quay về việc đang làm. Cách ấy cho ký ức biết nó đã được ghi nhận, mà không bắt bạn bỏ dở đôi tay.
- Khép việc và ghi nhận. Khi xong, đứng yên vài giây. Ghi nhận xem trong suốt việc vừa làm, ký ức đã kéo bạn về những đâu.
Cách xử lý khi tâm xao lãng
Ký ức không phải kẻ thù của thực hành; nó là một phần tự nhiên của một tâm đang sống. Vài tình huống thường gặp:
- Ký ức dễ chịu, muốn ở lại thêm. Có những hồi tưởng ấm áp đến mức bạn muốn nán lại. Hãy mỉm cười, gọi tên “một ký ức đẹp”, cảm ơn nó, rồi trở về. Nó không mất đi; bạn có thể nhớ lại sau.
- Ký ức khó chịu, muốn thoát ngay. Có những ký ức đau khiến ta lập tức muốn lấp nó bằng điện thoại hay việc khác. Thay vì chống lại, chỉ cần gọi tên “một ký ức nặng”, để nó ở đó một nhịp, và quay về với hơi thở và đôi tay. Không cần phân tích, không cần đào sâu.
- Ký ức xoay vòng không dứt. Nếu cùng một chuyện cứ trở lại, hãy ghi một dòng vào giấy: “Tối nay, 15 phút, viết/ suy nghĩ về việc này”. Hẹn lịch với nó là một cách trấn an chính mình rằng nó sẽ có chỗ, chỉ không phải chỗ này.
Thực hành này không nhằm thay thế sự giúp đỡ chuyên môn khi có những ký ức gây đau kéo dài. Nó chỉ là một cách khiêm nhường để tập lại sức quay về.
Câu hỏi nhìn lại
Sau khi việc đã khép, hãy hỏi một câu, không chấm điểm:
“Hôm nay ký ức thường kéo mình về đâu — về một niềm vui, một điều tiếc, hay một việc chưa khép?”
Câu trả lời giúp bạn nhận ra dây kéo quen thuộc của mình. Có người hay trôi về quá khứ đẹp và ngại hiện tại; có người hay bị kéo về những lời chưa kịp nói. Biết được dây kéo ấy, ta bớt bị nó điều khiển trong âm thầm.
Đọc thêm Dấu hiệu tâm bị kéo đi và Ngồi cùng một cảm xúc đang đợi.