Minh từng tự hào mình là một người bạn và đồng nghiệp “luôn có mặt khi cần”. Bất kể giữa giờ trưa hay đêm muộn, chỉ cần chuông điện thoại rung hay có tin nhắn nhờ vả, anh đều lập tức mở máy hồi đáp. Anh nghĩ rằng việc luôn sẵn sàng như vậy là biểu hiện của lòng nhiệt thành và trách nhiệm sống với người xung quanh.
Thế nhưng sau vài năm, Minh nhận ra một sự kiệt sức âm thầm len lỏi vào từng ngày. Tiếng chuông thông báo không còn đem lại cảm giác được kết nối mà trở thành nỗi sợ vô hình. Trong những buổi ngồi cà phê cùng bạn bè hay ăn cơm với gia đình, thân xác anh ở đó nhưng tâm trí liên tục liếc nhìn màn hình, sẵn sàng bật dậy xử lý một yêu cầu bất chợt. Anh nhận ra mình chưa từng thực sự vắng mặt, nhưng cũng chẳng còn thật sự hiện diện ở bất kỳ đâu.
Sự có mặt khác với trạng thái luôn túc trực
Trong một xã hội tôn sùng tính kết nối liên tục, chúng ta dễ nhầm lẫn giữa sự “có mặt” (presence) và việc “luôn sẵn sàng đáp ứng” (availability). Luôn sẵn sàng thường chỉ là một trạng thái túc trực máy móc, một thói quen đối phó trước áp lực không muốn làm ai thất vọng. Khi ta luôn ở tư thế sẵn sàng đón nhận mọi kích thích từ bên ngoài, tâm trí ta bị xé nhỏ thành trăm mảnh vụn vặt.
Ngược lại, sự có mặt đích thực đòi hỏi sự tĩnh lặng và năng lượng trọn vẹn. Đó là khi ta ngồi nghe một người bạn tâm sự với đôi tai không vướng bận việc khác, hay khi ta dành trọn ba mươi phút cho con mà không một lần chạm tay vào điện thoại. Một người luôn túc trực thì khó có thể có mặt trọn vẹn, bởi vì tâm trí họ luôn treo ở bờ vực của lần gián đoạn tiếp theo.
Nếu ta đem trao đi một sự hiện diện hời hợt, mỏi mệt và miễn cưỡng, người đối diện sớm muộn cũng sẽ cảm nhận được khoảng cách lạnh lẽo ấy. Lòng tốt khi ấy không còn là sự ấm áp, mà trở thành một món nợ vô hình đè nặng lên cả người trao lẫn người nhận.
Giữ ranh giới để bảo vệ phẩm chất hiện diện
Nói lời từ chối hoặc xin một khoảng hoãn không phải là sự ích kỷ hay hẹp hòi. Đó là hành vi can đảm nhằm bảo vệ chính nguồn sống bên trong ta, để khi ta chọn xuất hiện bên cạnh ai đó, sự xuất hiện ấy là một món quà chân thành chứ không phải là sự gắng gượng cạn kiệt.
Một người thấu hiểu đạo sống biết rằng năng lượng chú ý của con người có hạn. Giống như một chiếc chén chỉ có thể đựng một lượng nước nhất định, nếu ta cứ liên tục rót tràn sang mọi ngóc ngách, chiếc chén sẽ chẳng còn lại gì cho chính nó.
Ta có thể bắt đầu bằng những ranh giới rất nhỏ:
- Cho phép mình có khoảng nghỉ giữa các cuộc trao đổi: “Mình đã nhận được tin, nhưng chiều nay mình mới có thể xem kỹ và phản hồi bạn được nhé.”
- Tách biệt những giờ phút dành cho gia đình hoặc sự yên lặng cá nhân khỏi các kênh liên lạc công việc.
- Khi cảm thấy năng lượng bên trong cạn dần, hãy dừng lại nghỉ ngơi thay vì cố gắng gượng ép nhận thêm một lời thỉnh cầu ngoài khả năng.
Khi ta học được cách không biến mình thành người luôn túc trực mọi lúc, ta mới có thể trở thành người thật sự có mặt mỗi khi ta bước tới một cuộc gặp. Sự có mặt ấy không cần ồn ào hay phô trương, chỉ cần một ánh mắt sáng rõ và một tấm lòng không bị chia cắt.
Đọc thêm Dành phần tỉnh táo cho điều đáng.