Một nhóm nhỏ bắt đầu ngày làm việc bằng việc cập nhật tiến độ. Ban đầu chỉ có một bảng chung. Sau một lần trễ hẹn, thêm bản báo cáo buổi sáng; sau một lần hiểu nhầm, thêm tin nhắn cuối ngày. Vài tuần trôi qua, cùng một thông tin phải nhập vào ba nơi. Người phụ trách vẫn thấy chưa yên tâm, còn người làm việc dành ngày càng nhiều thời gian để chứng minh rằng mình đang làm. Không ai cố tình gây khó. Mỗi yêu cầu đều từng có lý do riêng, nhưng khi đứng cạnh nhau, chúng che mất câu hỏi đầu tiên: điều gì thực sự giúp công việc tiến triển?
Nguyên văn và Hán Việt
Nguyên văn theo Đạo Đức Kinh, bản Vương Bật, chương 57 trên Wikisource, giữ cách chép 昬 và 伎巧 của nguồn.
以正治國，以奇用兵，以無事取天下。吾何以知其然哉？以此。天下多忌諱，而民彌貧；民多利器，國家滋昬；人多伎巧，奇物滋起；法令滋彰，盜賊多有。故聖人云：「我無為而民自化，我好靜而民自正，我無事而民自富，我無欲而民自樸。」
Dĩ chính trị quốc, dĩ kỳ dụng binh, dĩ vô sự thủ thiên hạ. Ngô hà dĩ tri kỳ nhiên tai? Dĩ thử. Thiên hạ đa kỵ húy, nhi dân di bần; dân đa lợi khí, quốc gia tư hôn; nhân đa kỹ xảo, kỳ vật tư khởi; pháp lệnh tư chương, đạo tặc đa hữu. Cố thánh nhân vân: “Ngã vô vi nhi dân tự hóa, ngã hiếu tĩnh nhi dân tự chính, ngã vô sự nhi dân tự phú, ngã vô dục nhi dân tự phác.”
Dịch tiếng Việt dễ hiểu
Bản dịch mới cho bài viết:
Dùng sự ngay chính để trị nước, dùng điều bất ngờ để dụng binh, dùng sự không gây việc để thu phục thiên hạ. Ta dựa vào đâu mà biết như vậy? Dựa vào những điều này.
Thiên hạ càng nhiều điều cấm kỵ, dân càng nghèo. Dân càng nhiều phương tiện sắc lợi, nước nhà càng rối tối. Con người càng nhiều kỹ xảo, những vật lạ càng xuất hiện. Pháp lệnh càng phô rõ dày đặc, trộm cướp càng có nhiều.
Vì vậy, bậc thánh nhân nói: ta không cưỡng tác, dân tự chuyển hóa; ta chuộng yên tĩnh, dân tự ngay chính; ta không gây việc, dân tự đủ đầy; ta không tham muốn, dân tự trở về mộc mạc.
Bớt gây việc để chăm được việc chính
Chương này bàn về người trị nước và hệ quả của cách cai quản. Khi đưa vào đời sống nhỏ hơn, ta đang mượn một góc nhìn để suy ngẫm, không coi nhóm làm việc là bản sao của một quốc gia. Câu hỏi hữu ích là: có yêu cầu nào đang làm tăng gánh nặng mà không giải quyết nguyên nhân ban đầu?
“Vô vi” ở đây có thể hiểu là hành động bớt cưỡng ép, bớt bày đặt theo ham muốn của người nắm quyền. “Vô sự” nghiêng về việc không gây thêm sự vụ quấy nhiễu. Cả hai vẫn cần sự quan sát: người phụ trách biết mục tiêu, biết chỗ vướng và chuẩn bị điều kiện để người khác thực hiện phần của họ.
“Lợi khí” có thể chỉ khí cụ sắc bén hoặc phương tiện đem lại lợi thế; chú giải của Vương Bật mở theo nghĩa phương tiện làm lợi cho mình. Vì thế, đoạn này không nên bị thu hẹp thành lời phủ nhận mọi công cụ. Điều đáng xét là cách ham muốn tranh lợi và sự phô diễn kỹ xảo làm đời sống chung thêm rối.
Một bảng chung có thể đã đủ
Với nhóm ở đầu bài, việc đầu tiên có thể là hỏi người trực tiếp làm: thông tin nào đang phải lặp lại? Nếu ba báo cáo cùng phục vụ một quyết định, hãy thử giữ một nơi cập nhật, thống nhất giờ xem và cách báo việc thật sự khẩn cấp. Khi ấy, thông tin vẫn rõ mà sự chú ý được trả về cho công việc.
Người phụ trách cũng cần nhìn phần bất an của mình. Nếu cứ lo là thêm một yêu cầu, sự lo lắng ấy sẽ trở thành việc của cả nhóm. Có thể thay bằng một cuộc trao đổi rõ về kết quả cần đạt, người chịu trách nhiệm và lúc cùng kiểm tra. Khoảng tự chủ cần được nâng đỡ bằng thỏa thuận có thể hiểu và thực hiện.
Đơn giản cần đi cùng khả năng bảo vệ
Những câu về pháp lệnh là lời phê phán trong văn cảnh tư tưởng cổ, không phải bằng chứng rằng cứ ít quy định thì mọi nơi đều tốt hơn. Có quy tắc giúp người yếu thế được bảo vệ và giúp trách nhiệm không bị đùn đẩy. Trước khi bỏ một bước, cần biết bước ấy đang giữ điều gì và ai có thể bị ảnh hưởng.
Tương tự, “dân tự hóa” không nên thành lý do để người dẫn dắt rút lui khi người khác đang thiếu hướng dẫn. Có người cần được chỉ cách, được trao nguồn lực hoặc được tháo một trở ngại. Sự can thiệp vừa đủ thay đổi theo hoàn cảnh; nó không có một số lượng cố định cho mọi nhóm.
Bài học và một bước giảm bớt
Hôm nay, chọn một quy trình cá nhân ít rủi ro có thao tác lặp lại. Viết mục đích của nó trong một câu, rồi thử bỏ một bước thừa. Sau vài ngày, xem việc có rõ hơn không, có thông tin nào bị thiếu không; nếu có, điều chỉnh lại.
Làm đơn giản cần sự chăm chú hơn ta tưởng. Ta phải thấy điều nào đang nuôi công việc và điều nào chỉ nuôi cảm giác kiểm soát. Khi phân biệt được một chút, ngày làm việc có thể có thêm chỗ cho chính việc cần làm.