Trong một nhóm làm việc, trưởng nhóm quyết đổi ngày trình bày vì thấy khách hàng cần sớm hơn. Thông báo được gửi rất gọn: “Mọi người thu xếp nhé.” Đến chiều, một bạn nói hôm đó phải chăm con, một bạn khác đã hẹn người hỗ trợ kỹ thuật. Quyết định có thể cần thiết, nhưng cách nó đến làm cả nhóm thấy mình chỉ là người phải gánh phần đã được chọn thay.
Ta thường nghĩ quyền quyết định là quyền được chốt. Thực ra, quyền ấy chỉ đứng vững khi đi cùng trách nhiệm nhìn về phía những người sẽ chịu tác động. Không phải mọi việc đều có thể họp để đồng thuận hoàn toàn; trong lúc khẩn, ai đó cần nhận phần quyết. Nhưng nhận phần quyết khác với đẩy phần khó cho người khác.
Trách nhiệm trước khi quyết
Trước khi chốt, người có quyền có thể hỏi: ai bị ảnh hưởng trực tiếp, thông tin nào họ đang có mà mình chưa có, và điều gì là giới hạn không thể yêu cầu họ hy sinh? Một cuộc hỏi ngắn không làm quyền lãnh đạo yếu đi. Nó giảm khả năng quyết định được dựng trên một khoảng mù.
Nếu vẫn phải chọn phương án mà có người không thuận, hãy nói rõ lý do và phần việc mình sẽ nhận. Trưởng nhóm có thể nói: khách hàng chỉ có mặt trong tuần này, nên cần đổi lịch; tôi sẽ xin thêm người hỗ trợ, nhận phần chuẩn bị và trao đổi riêng với ai không thể tham gia. Câu nói ấy không xóa hết bất tiện, nhưng cho thấy người quyết không đứng ngoài hậu quả.
Trách nhiệm sau khi quyết
Một quyết định cũng cần có chỗ để sửa. Khi kết quả không như dự tính, điều khó nhất không phải là tìm người đã phản đối để chứng minh họ sai, mà là xem giả định nào đã thiếu. Người có quyền nói “tôi đã đánh giá chưa đủ” giúp cả nhóm trở lại với công việc thay vì lẩn tránh lỗi.
Điều này cũng đúng trong gia đình và các quan hệ gần. Người kiếm tiền nhiều hơn, lớn tuổi hơn, hay biết việc hơn có thể có tiếng nói nặng hơn trong vài vấn đề. Nhưng tiếng nói nặng hơn không cho phép họ coi cảm nhận của người khác là chuyện phụ. Càng có khả năng quyết, càng cần học cách giải thích, lắng nghe và nhận sửa.
Khi chuẩn bị quyết một việc ảnh hưởng đến người khác, thử viết ba dòng: ai sẽ gánh phần thay đổi; mình đã hỏi họ điều gì; và nếu cách này không ổn, mình sẽ cùng sửa bằng bước nào. Có lẽ đó là phần trách nhiệm thầm lặng đi cùng quyền được nói lời cuối.
Đọc thêm Gần nhau mà vẫn được khác nhau và Kỷ luật nào giúp ta sống rộng rãi hơn?.