Trong một buổi lễ vinh danh cuối năm, người diễn giả nhận bó hoa tươi thắm từ ban tổ chức cùng những tràng pháo tay rộn rã từ khán phòng. Thay vì vội vã xua tay từ chối với vẻ bối rối giả vờ, ông đứng thẳng lưng, cúi đầu nhận hoa với nụ cười điềm đạm: “Xin cảm ơn sự trân trọng của quý vị.” Sau câu nói ấy, ông quay sang nhìn người biên tập tài liệu và người phụ trách âm thanh đang đứng lặng lẽ phía sau cánh gà, khẽ giơ cao bó hoa như một lời sẻ chia thầm lặng.

Đó là một khoảnh khắc đẹp của sự văn minh: đón nhận sự ghi nhận một cách chừng mực, và ngay tức thì hướng tâm trí về những nhân duyên đã trợ lực cho mình.

Giữa hai thái cực: Tự mãn và từ chối giả tạo

Trước một lời khen hay một sự công nhận, con người thường dễ nghiêng về hai thái cực thiếu cân bằng:

Thái cực thứ nhất là sự tự mãn. Ta dễ dàng say sưa trong lời ca tụng, tin rằng thành quả đạt được hoàn toàn là do tài năng và nỗ lực cá nhân của riêng mình. Sự tự đắc này không chỉ che mờ tầm nhìn, khiến ta đánh mất sự tỉnh táo, mà còn gieo vào lòng những người xung quanh cảm giác hụt hẫng vì bị lãng quên.

Thái cực thứ hai là sự từ chối gượng gạo. Nhiều người vì sợ bị đánh giá là kiêu ngạo nên vội vã phủ nhận mọi đóng góp của bản thân: “Em có làm được gì đâu ạ”, “Chuyện nhỏ ấy mà, do may mắn thôi”. Lối hạ thấp bản thân này đôi khi vô tình bác bỏ cả tấm lòng chân thành của người khen ngợi, biến một khoảnh khắc kết nối ấm áp thành một sự gượng gạo cho cả hai phía.

Đạo học phương Đông nhắc ta về sự trang nhã nơi điểm giữa: Đón nhận ghi nhận như một người lữ hành đón nhận giọt nước mát giữa trưa hè. Ta nhận lấy với lòng biết ơn và sự trân trọng xứng đáng, không kiêu căng phóng đại, nhưng cũng không hắt hủi tấm thịnh tình của tha nhân.

Chiếu ánh sáng vào những người trong bóng râm

Không có một thành tựu nào trên đời này có thể nảy mầm trong sự cô lập hoàn toàn. Một bài thuyết trình trôi chảy cần một người đồng nghiệp sẵn sàng gánh đỡ phần trực việc; một cuốn sách hay cần sự kiên nhẫn của người biên tập và người bạn đời lo toan cơm nước; một người khỏe mạnh bước đi cần sự chở che bình yên của cả một cộng đồng.

Khi ánh hào quang hay sự chú ý hướng về mình, người hiểu đạo không giữ ánh sáng ấy lại làm vương miện cá nhân. Họ dùng ánh sáng ấy để soi tỏ những người đang đứng phía sau:

Hôm nay, nếu có ai đó dành cho bạn một lời khen tặng chân thành, hãy mỉm cười đón nhận bằng tất cả sự trang trọng. Rồi trong khoảnh khắc tiếp theo, hãy nhớ về một người đã âm thầm tiếp sức cho bạn, và gửi đến họ một lời cảm ơn ấm áp từ tận đáy lòng.

Đọc thêm Đánh giá mình bằng sự thành thật và lòng rộng lượng.